W dniu 23 kwietnia 2009 r. uchwalona została dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/WE w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych zmieniająca i w następstwie uchylająca dyrektywy 2001/77/WE (w sprawie wspierania produkcji na rynku wewnętrznym energii elektrycznej wytwarzanej ze źródeł odnawialnych) oraz 2003/30/WE (w sprawie wspierania użycia w transporcie biopaliw lub innych paliw odnawialnych).

Dyrektywa weszła w życie 25 czerwca, po 20 dniach od jej opublikowania, natomiast prawodawstwo krajowe powinno zostać dostosowane do jej postanowień w terminie do 5 grudnia 2010 r.

Dyrektywa wpisuje się w realizację Pakietu 3x20, który w horyzoncie czasowym do 2020 roku zakłada trzy cele określone w wymiarze 20%, mianowicie: redukcję emisji dwutlenku węgla, oszczędność energii oraz udział energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych. Dyrektywa 2009/28/WE związana jest z trzecim spośród celów. Ustanawia ona wspólne ramy dla promowania energii ze źródeł odnawialnych oraz określa obowiązkowe krajowe cele ogólne w odniesieniu do całkowitego udziału energii ze źródeł odnawialnych w końcowym zużyciu energii brutto i w odniesieniu do udziału energii ze źródeł odnawialnych w transporcie. Ponadto dyrektywa ustanawia zasady dotyczące statystycznych transferów energii między państwami członkowskimi, wspólnych projektów między państwami członkowskimi i z państwami trzecimi, gwarancji pochodzenia, procedur administracyjnych, informacji i szkoleń oraz dostępu energii ze źródeł odnawialnych do sieci elektroenergetycznej. Dyrektywa określa również kryteria zrównoważonego rozwoju dla biopaliw i biopłynów.

KRAJOWE CELE W ZAKRESIE ENERGII ZE ŹRÓDEŁ ODNAWIALNYCH NA TRZECH RYNKACH

Celem działań przewidzianych w dyrektywie jest osiągnięcie 20% udziału energii ze źródeł odnawialnych w końcowym zużyciu energii brutto w Unii Europejskiej w 2020 r. (art. 3, ust. 1), przy czym cel ten został przełożony na indywidualne cele dla poszczególnych państw członkowskich i w przypadku Polski wynosi on 15% (a ścieżka do osiągnięcia tego celu jest określona w załączniku I dyrektywy). Udział energii ze źródeł odnawialnych oblicza się jako wartość końcowego zużycia energii brutto ze źródeł odnawialnych podzieloną przez wartość końcowego zuŜycia energii brutto ze wszystkich źródeł i wyraża się w procentach (art. 5, ust. 6), przy czym w zakresie energii ze źródeł odnawialnych uwzględnia się energię elektryczną, energię w ciepłownictwie i chłodnictwie oraz energię zużywaną w transporcie (dany nośnik energii ze źródeł odnawialnych klasyfikuje się wyłącznie jeden raz w ramach wymienionych sektorów).

W zakresie energii elektrycznej (art. 5, ust. 3), końcowe zużycie energii brutto z odnawialnych źródeł energii oblicza się jako ilość energii elektrycznej wytworzonej w państwie członkowskim z odnawialnych źródeł energii. W przypadku instalacji spalania wielopaliwowego uwzględnia się tylko energię wytworzoną z odnawialnych źródeł energii na podstawie zawartości energetycznej stosowanych paliw. Energię elektryczną wytworzoną z energii wodnej i energii wiatru należy uwzględnić zgodnie z zasadami normalizacji (określonymi w załączniku II), uwzględniającymi wieloletnie dane historyczne, co ma na celu złagodzenie wpływu zmiennych warunków klimatycznych na formalne wypełnienie celu stawianego przez dyrektywę.

W ciepłownictwie oraz chłodnictwie (art. 5, ust. 4), końcowe zużycie energii brutto ze źródeł odnawialnych oblicza się jako ilość energii ze źródeł odnawialnych, wyprodukowanej na potrzeby systemów lokalnego ogrzewania lub chłodzenia (sieci ciepłowniczych) w danym państwie członkowskim, powiększoną o zużycie energii z innych źródeł odnawialnych przez sektor przemysłu, gospodarstwa domowe, sektory usług, rolnictwa, leśnictwa i rybołówstwa w celu ogrzewania i chłodzenia i w procesach technologicznych. W przypadku instalacji spalania wielopaliwowego obowiązuje zasada podobna jak przy obliczeniach dla energii elektrycznej – uwzględnia się tylko energię wytworzoną z odnawialnych źródeł energii na podstawie zawartości energetycznej stosowanych paliw. W przypadku energii pochodzącej z pomp ciepła, uwzględnia się jedynie pompy ciepła, których wydajność znacząco przekracza pierwotną energię potrzebną do ich zasilania. W obliczeniach od całkowitego użytecznego ciepła pochodzącego z pompy ciepła odlicza się energię wykorzystywaną do zasilania pompy (formuły uwzględniające te zasady zawiera załącznik VII).

W przypadku paliw transportowych w obliczeniach przyjmuje się wartość energetyczną paliw zgodnie z załącznikiem III.

Należy podkreślić, iż w obliczeniach energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych brane są pod uwagę tylko biopaliwa (paliwa transportowe produkowane z biomasy) i biopłyny (paliwa produkowane z biomasy dla celów innych niż transport) spełniające kryteria zrównoważonego rozwoju (określone w art. 17 ust. 2–6). Kryteria te uwzględniają: ograniczenie emisji gazów cieplarnianych (z uwagi na proces wytwarzania paliwa; metodyka według art. 19 i załącznika V) wynosi przynajmniej 35% (od 2017 r. 50% i od 2018 r. o 60%), ochronę terenów o wysokiej bioróŜnorodności (lasy pierwotne, obszary trawiaste, obszary ochrony przyrody), wykluczenie terenów zasobnych w pierwiastek węgla, ochronę torfowisk, dobrą kulturę rolną, przestrzeganie obowiązujących przepisów w zakresie środowiska naturalnego. Kryteria zrównoważonego rozwoju mają także zastosowanie przy kwalifikowaniu biopaliw i biopłynów w zakresie moŜliwości korzystania z systemów wsparcia finansowego.

ENERGIA ZE ŹRÓDEŁ ODNAWIALNYCH W TRANSPORCIE

Niezależnie od celu 20% udziału energii ze źródeł odnawialnych w końcowym zużyciu energii brutto w Unii Europejskiej oraz celów dla poszczególnych krajów członkowskich w tym zakresie, wyznaczono cel dotyczący udziału energii ze źródeł odnawialnych we wszystkich rodzajach transportu w 2020 r. (art. 3, ust. 4). Cel ten jest jednakowy dla wszystkich państw członkowskich i wynosi 10% końcowego zuŜycia energii w transporcie w danym państwie członkowskim.

Zasady obliczania energii ze źródeł odnawialnych na potrzeby weryfikacji wypełnienia tego celu są odmienne od zasad obowiązujących dla dwudziestoprocentowego celu ogólnego. Do obliczenia mianownika, czyli całkowitej ilości energii zużytej w transporcie, uwzględnia się tylko benzynę, olej napędowy i biopaliwa, zuŜyte w transporcie drogowym i kolejowym, oraz energię elektryczną, natomiast do obliczenia licznika, czyli ilości energii ze źródeł odnawialnych zużytej w transporcie,
uwzględnia się wszystkie rodzaje energii ze źródeł odnawialnych, zużytej we wszystkich rodzajach transportu.

W przypadku pojazdów elektrycznych, do obliczenia udziału energii elektrycznej produkowanej z odnawialnych źródeł i zużywanej przez wszystkie rodzaje pojazdów elektrycznych państwa członkowskie mogą wybrać albo przeciętny udział energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii w Unii, albo udział energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii w ich własnym kraju, odpowiadający udziałowi zmierzonemu w ciągu dwóch lat poprzedzających dany rok. Komisja przedstawi do 31 grudnia 2011 r. wniosek zezwalający pod pewnymi warunkami na zaliczenie całkowitej ilości energii elektrycznej pochodzącej ze źródeł odnawialnych zużytej do napędu wszystkich rodzajów pojazdów elektrycznych. Ponadto do obliczenia ilości energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii zużywanej przez elektryczne pojazdy drogowe przyjmuje się zużycie równe pomnoŜonej przez 2,5 wartości energetycznej przypadającej na pobraną energię elektryczną z odnawialnych źródeł energii.

SYSTEMY WSPARCIA ENERGII ZE ŹRÓDEŁ ODNAWIALNYCH

W preambule dyrektywy podkreśla się, iż pożądane jest, aby ceny energii odzwierciedlały zewnętrzne koszty wytwarzania i zużycia energii, w tym koszty środowiskowe i społeczne oraz koszty opieki zdrowotnej. Tak długo jak ceny energii elektrycznej na rynku wewnętrznym nie będą odzwierciedlały pełnych kosztów oraz korzyści środowiskowych i społecznych wynikających z wykorzystanych źródeł energii, konieczne jest wsparcie publiczne wykorzystania energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii.

Dyrektywa 2009/28/WE nie wprowadza jednolitego systemu wsparcia dla energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych na terenie Unii Europejskiej. Wybór sposobu wspierania tego rodzaju energii (z uwzględnieniem spełnienia wymagań art. 13 – 19) należy do państw członkowskich, przy czym przewidziano możliwość wspierania energii ze źródeł odnawialnych wytworzonej na terenie innego państwa członkowskiego (art. 3, ust. 3 oraz art. 11). Do narzędzi współpracy w zakresie energii ze źródeł odnawialnych należy zaliczyć: transfery statystyczne energii ze źródeł odnawialnych pomiędzy krajami członkowskimi (art. 6), wspólne projekty w zakresie budowy instalacji wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych pomiędzy krajami członkowskimi (art. 7, 8), wspólne projekty w zakresie budowy instalacji wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych pomiędzy krajami członkowskimi i państwami trzecimi (art. 9, 10), wspólne systemy wsparcia (powiązane z transferami statystycznymi; art. 11).

Państwa członkowskie zostały zobowiązane do opracowania i przyjęcia krajowych planów działania w zakresie energii ze źródeł odnawialnych. Zakres tych planów obejmuje (art. 4, ust. 1 oraz załącznik VI): krajowe cele w zakresie udziału energii ze źródeł odnawialnych w sektorach transportowym, energii elektrycznej, ogrzewania i chłodzenia, wpływ środków polityki efektywności energetycznej na końcowe zuŜycie energii oraz odpowiednie środki, które należy podjąć dla osiągnięcia krajowych celów ogólnych, w tym współpracę między organami władzy lokalnej, regionalnej i krajowej, zaplanowane transfery statystyczne lub wspólne projekty, krajowe strategie ukierunkowane na rozwój istniejących zasobów biomasy i zmobilizowanie nowych zasobów biomasy do różnych zastosowań, a także środki, które należy podjąć w celu wypełnienia zobowiązań dotyczących procedur administracyjnych, regulacji prawnych, dostępu do sieci elektroenergetycznej oraz zrównoważonego rozwoju w zakresie biopaliw i biopłynów (art. 13–19). Termin powiadomienia Komisji o krajowych planach działania upływa 30 czerwca 2010 r.

NOWELIZACJA USTAWY PRAWO ENERGETYCZNE

Aktualnie obowiązujący system wsparcia dla energii ze źródeł odnawialnych jest przedmiotem projektu nowelizacji ustawy Prawo energetyczne (ustawę uchwalono 2 grudnia 2009 r. i przekazano do Senatu). Projekt nowelizacji obejmuje między innymi nowe regulacje w zakresie świadectw pochodzenia energii (zarówno dla świadectw pochodzenia energii ze źródeł odnawialnych, jak i wysokosprawnej kogeneracji) oraz zmiany w zakresie sposobu przyłączania źródeł do sieci elektroenergetycznej (zaliczka na poczet opłaty przyłączeniowej przy ubieganiu się o warunki przyłączenia do sieci). Nowelizacja ta nie dotyczy uwzględnienia dyrektywy 2009/28/WE.

W przypadku energii pochodzącej z wysokosprawnej kogeneracji, wprowadzono dodatkowe świadectwa pochodzenia (obok już funkcjonujących świadectw dla energii z kogeneracji gazowej oraz źródeł o mocy elektrycznej do 1 MW i świadectw dla pozostałych źródeł wysokosprawnej kogeneracji) dla energii wytwarzanej w wysokosprawnej kogeneracji opalanej metanem uwalnianym i ujmowanym przy dołowych robotach górniczych w czynnych, likwidowanych lub zlikwidowanych kopalniach węgla kamiennego lub gazem uzyskiwanym z przetwarzania biomasy i określono wysokość opłaty zastępczej dla tych świadectw na poziomie od 30% do 120% średniej ceny sprzedaży energii elektrycznej na rynku konkurencyjnym. Świadectwa te będą funkcjonować na zasadach podobnych jak dotychczasowe świadectwa dla energii wytwarzanej w wysokosprawnej kogeneracji.

W ramach modyfikacji systemu świadectw pochodzenia energii wytwarzanej w odnawialnych źródłach energii wprowadzono świadectwa dla biogazu rolniczego wprowadzonego do sieci dystrybucyjnej gazowej. Świadectwa te traktowane są równorzędnie z dotychczas obowiązującymi świadectwami dla energii elektrycznej wytarzanej w odnawialnych źródłach energii. Minister właściwy do spraw gospodarki określi, w drodze rozporządzenia, szczegóły w zakresie: parametrów jakościowych biogazu rolniczego, wymagań dotyczących pomiarów, rejestracji i sposobu obliczania
ilości wytwarzanego biogazu rolniczego, sposobu przeliczania ilości wytworzonego biogazu rolniczego na ekwiwalentną ilość energii elektrycznej wytworzonej w odnawialnych źródłach energii na potrzeby wypełnienia obowiązku, warunków przyłączenia do sieci dystrybucyjnej gazowejn instalacji wytwarzania biogazu rolniczego.

W zakresie dalszych działań, należy zwrócić uwagę na fakt, iż w drugiej połowie 2009 r. Ministerstwo Gospodarki ogłosiło przetarg na wykonanie opracowania analitycznego obejmującego przegląd i ocenę możliwych do zastosowania systemów wspierania energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych, co może wiązać się z planem przebudowy systemu wspierania tego rodzaju energii.

LITERATURA
1. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych zmieniająca i w następstwie uchylająca dyrektywy 2001/77/WE oraz 2003/30/WE
2. Ustawa z dnia 2 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Tekst ustawy przekazany do Senatu zgodnie z art. 52 regulaminu Sejmu


Paweł Kucharczyk Politechnika Śląska


Publikacja ukazała się na łamach portalu klaster3x20.pl